De gemeente Waterland heeft regels voor hoe zij met grond omgaat. Dit noemen we het grondbeleid. Dit beleid helpt de gemeente bij het maken en uitvoeren van plannen voor ruimte en wonen. Het doel van het grondbeleid is:
- Het zorgen voor het juiste gebruik van de ruimte en een mooie leefomgeving.
- Het eerlijk verdelen van kosten en opbrengsten.
In het grondbeleid staat hoe de gemeente haar middelen gebruikt om deze doelen te bereiken. Dit doet de gemeente bijvoorbeeld door:
- Grond te kopen.
- Het recht te krijgen om als eerste grond te kopen (voorkeursrecht).
- Het maken van plannen voor de bestemming van grond.
- Afspraken te maken met anderen over samenwerking en kosten.
- Grond te onteigenen (verplicht kopen).
Het grondbeleid heeft ook invloed op het geld van de gemeente. De inkomsten en mogelijke risico’s zijn belangrijk voor de financiële situatie van Waterland.
Sinds 14 november 2025 geldt een nieuwe versie van het grondbeleid, genaamd ‘nota grondbeleid gemeente Waterland 2022’. Deze is aangepast om bepaalde regels en bedragen duidelijker en actueel te maken. De gemeente wil hiermee laten zien hoe zij keuzes maakt en het beleid uitvoert, zowel binnen de organisatie als naar buiten toe. De doelen van deze nota zijn:
- Iedereen laten weten welk grondbeleid de gemeente gebruikt.
- Een duidelijk beleid maken waar medewerkers en bestuurders zich aan kunnen houden.
- Uitleggen hoe ruimtelijke plannen met het grondbeleid worden uitgevoerd.
- Medewerkers binnen de gemeente uitleg geven over hoe ze het grondbeleid moeten toepassen.
De gemeente vindt het niet meer passend om te spreken over actief of passief grondbeleid. Bij elk nieuw project overlegt en onderhandelt de gemeente met grondeigenaren en bedrijven. De genoemde middelen in het grondbeleid worden gebruikt als “Sturend Grondbeleid”. De gemeente heeft volgens het beleid geen eigen grondexploitatie. Bij het facilitair beleid werkt de gemeente mee aan projecten waar zij geen grond bezit, maar helpt wel met plannen en bestemmingswijzigingen. De gemeente controleert plannen van initiatiefnemers en werkt mee aan procedures als zij het eens is. De kosten die de gemeente maakt, worden teruggevraagd bij de initiatiefnemer via afspraken (anterieure overeenkomsten).
In 2025 zijn er meerdere ruimtelijke plannen ingediend. Door afspraken met initiatiefnemers zorgt de gemeente dat gemaakte kosten worden vergoed. Zo voldoet de gemeente aan de regels over kostenverhaal volgens de Wet Ruimtelijke Ordening en de Omgevingswet.
Ook heeft de gemeente in 2025 verschillende gebouwen en grond verkocht, verhuurd en gekocht. De regels voor het bepalen van de prijzen staan in de nota grondbeleid en in extra documenten zoals de grondprijzenbrief en rekenvoorbeelden. Hierbij kijkt de gemeente naar vaste afspraken. Er wordt minimaal een bepaalde prijs gevraagd om de kosten te dekken, maar waar mogelijk zijn de prijzen marktconform.