De gemeente Waterland heeft regels voor grondgebruik, het grondbeleid. Het grondbeleid is een belangrijk middel om doelstellingen en ambities op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling en huisvesting te realiseren. De gemeente wil met deze regels zorgen voor goed gebruik van de ruimte, mooie leefomgevingen en een eerlijke verdeling van kosten en opbrengsten. Sinds 13 februari 2026 staan deze regels in de vernieuwde ‘Nota grondbeleid gemeente Waterland 2022’, verder genoemd: nota grondbeleid.
In de nota grondbeleid staat hoe de gemeente met grond omgaat, zowel in het algemeen als per project. Belangrijke punten zijn onder meer: hoe de gemeente meedoet bij projecten, hoe de gemeente risico’s beheert, de rolverdeling en verantwoording binnen de gemeente, hoeveel geld en mensen er nodig zijn en de gemeentelijke grondpositie binnen een project.
De gemeente gebruikt het idee van Sturend Grondbeleid. Dit betekent dat de gemeente grondbeleids-instrumenten tijdig inzet, aangepast op de locatie en situatie. Dit leidt tot tijdige bestuurlijk gewenste verandering in het gebruik van de grond. Sturend Grondbeleid zorgt voor flexibiliteit en maatwerk per locatie. Het is belangrijk dat de gemeente regie houdt, de kosten terugkrijgt en het risico zo laag mogelijk is. De gemeente bepaalt hoe de regels worden gebruikt om dit te bereiken.
De gemeente gebruikt de volgende middelen voor het grondbeleid:
- Grond kopen.
- Kopen door middel van het recht om als eerste te kopen en kostenneutrale verkoop van woningen op de Kohnstammlocatie.
- Het instellen van voorkeursrechten.
- Het maken van bestemmingsplannen of omgevingsplannen.
- Het sluiten van samenwerkings- of exploitatieovereenkomsten, inclusief het terugkrijgen van kosten.
- Onteigenen.
Het inzetten van deze middelen helpt bij te dragen aan de ambities zoals beschreven in het woningbouwprogramma. De gemeente heeft plannen gemaakt voor de bouw van ongeveer 2000 woningen, waarvan de betaalbaarheid op voorhand gewaarborgd moet zijn. In huidige bouwplannen is gekozen voor een gemeentelijke rol en inzet van deze middelen. Voor de nog te maken bouwplannen kan het voor de gemeente wenselijk zijn om te kiezen voor een actieve(re) rol. In het grondbeleid staan ook nieuwe regels om betaalbaarheid van woningen beter te waarborgen en te regelen hoeveel sociale-, betaalbare- en vrijesectorwoningen er komen. Deze maatregelen hebben financiële consequenties. Als er niet genoeg sociale- en betaalbare woningen worden gebouwd, moet een vergoeding aan de gemeente worden betaald.
In de nota grondbeleid onder “5” en in een separate grondprijzenbrief (bijlage 2), staat hoe de prijzen voor verkoop en verhuur van gemeentelijke grond worden bepaald. Het college stelt jaarlijks de grondprijzenbrief vast, met grondprijzen voor bouwgrond, snippergroen, enzovoorts.
Voor het bepalen van de prijs bij gronduitgifte en erfpacht (het recht om grond te gebruiken) wordt eveneens verwezen naar de separate grondprijzenbrief (bijlage 2 van de nota grondbeleid) en naar “7.6.1.” van de nota grondbeleid. Een erkende taxateur bepaalt de grondwaarde en de marktconforme erfpachtcanon (de jaarlijkse vergoeding) wordt vastgesteld op basis van de volgende formule: “erfpachtcanon = residuele grondwaarde x rentepercentage”. Het college bepaalt het rentepercentage onder voorwaarden zoals in “7.6.1.” van de nota grondbeleid genoemd.
Kohnstammlocatie
De gemeente Waterland heeft van sommige eigenaren van de gerealiseerde sociale koopwoningen op de Kohnstammlocatie het recht om als eerste deze woningen te kopen. De aankoopprijs wordt berekend op basis van de WOZ-waarde, aangepast met een index. Een voorbeeld hiervan staat in bijlage 5 van de nota grondbeleid.
De gemeente wil invulling geven aan haar beleidsdoelstellingen om betaalbare koopwoningen aan de daarvoor beoogde doelgroep aan te bieden. Daarom gebruikt zij het recht om als eerste te kopen. De woningen worden gekocht en daarna weer verkocht. In de verkoopprijs worden de kosten van de gemeente verwerkt, zodat de gemeente haar kosten terugkrijgt, maar geen winst maakt. De gemeente blijft dit recht gebruiken totdat de woningen zo duur worden dat ze niet meer kostenneutraal verkocht kunnen worden als betaalbare koopwoning.
Bij doorverkoop van de woningen gelden regels: de koper moet er zelf blijven wonen en mag niet speculeren (de woning snel weer verkopen voor winst).